4 Kapı 40 Makam
İnsan-ı Kamil Yolu
Hacı Bektaş Veli öğretisinde insanın hamlıktan olgunluğa geçiş aşamaları.
Alevilikte amaç "İnsan-ı Kamil" (Olgun İnsan) olmaktır. Bu yolculuk 4 ana kapı ve her kapıdaki 10 makamdan (toplam 40 makam) oluşur.
1. Şeriat Kapısı (Hava)
Dinin kurallarını öğrenme aşamasıdır. "Seninki senin, benimki benim" anlayışı hakimdir. İlim öğrenmek, temizlik, haramı bilmek bu kapıdadır.
2. Tarikat Kapısı (Ateş)
Yola ikrar verip girme aşamasıdır. "Seninki senin, benimki de senin" anlayışı başlar. Müsahiplik (yol kardeşliği), Pir'e bağlanma ve hizmet etme bu kapıdadır.
3. Marifet Kapısı (Su)
Gönül gözünün açılmasıdır. İlim irfana dönüşür. "Ne senin, ne benim" anlayışına yaklaşılır. Edepli olmak, sabır ve kanaat bu kapının makamlarıdır.
4. Hakikat Kapısı (Toprak)
Vuslat kapısıdır. "Sen, ben yok; O (Hakk) var" anlayışıdır. Turab (toprak) olmak, Tanrı'yı insanda görmek ve vahdet-i vücut sırrına ermektir.
Hacı Bektaş Veli der ki: "Marifet ehlinin ilk makamı edeptir." Bu yol edep üzerine kuruludur.